Chánh Văn Đạo làm con

PHẦN TỰA

Đạo làm con, thánh nhân dạy

Trước hiếu thuận, sau cẩn tín

Thương mọi người, kết bạn tốt

Lại nỗ lực, học tập thêm

 

CON HIẾU THẢO

Cha mẹ gọi, trả lời ngay,

Cha mẹ sai, không biếng trễ.

Cha mẹ dạy, nghe theo làm,

Cha mẹ trách, vui nhận lỗi.

Đông ủ ấm, hạ quạt mát,

Sáng thăm hỏi, tối báo an.

Đi phải thưa, về phải trình,

Sống, làm việc, theo nguyên tắc.

Việc dù nhỏ, chớ tự làm,

Tự tiện làm, lỗi đạo con.

Vật dù nhỏ, không tự lấy,

Nếu tự lấy, cha mẹ buồn.

Cha mẹ thích, tận lực làm,

Cha mẹ chê, mau trừ bỏ.

Thân đau bệnh, cha mẹ lo,

Đạo đức kém, cha mẹ thẹn.

Cha mẹ thương, dễ hiếu thuận,

Cha mẹ ghét, hiếu vẫn tròn.

Cha mẹ lỗi, khuyên sửa đổi,

Mặt tươi vui, lời êm dịu.

Khuyên không được, vẫn tìm cách,

Đến phải khóc, đánh không than.

Cha mẹ bệnh, nếm thuốc trước,

Ngày đêm chăm, không rời khỏi.

Tang ba năm, ơn thường nhớ,

Sống tiết độ, rượu thịt không.

Tang theo lễ, cúng chí thành,

Đối người mất, như lúc còn.

 

ANH EM THUẬN

Anh thương em, em kính anh,

Anh em hòa, hiếu thảo sanh.

Tiền xem nhẹ, không sanh oán,

Lời nhịn nhường, oán tự tan.

Lúc uống ăn, đi hoặc ngồi,

Người lớn trước, người nhỏ sau.

Người lớn gọi, giúp gọi mau,

Không người nào, mình giúp trước.

Gọi người lớn, không gọi tên,

Với người lớn, chớ khoe tài.

Gặp người lớn, nhanh đến chào,

Người chưa hỏi, kính đứng sau.

Nên xuống ngựa, phải xuống xe,

Hỏi chào xong, trăm bước tiễn.

Người lớn đứng, trẻ chớ ngồi,

Đợi người ngồi, bảo ngồi theo.

Với người lớn, nói vừa nghe,

Nói quá nhỏ, không nên nhe.

Tiến phải nhanh, lùi phải chậm,

Hỏi mới nói, chớ láo liên.

Kính chú bác, giống mẹ cha,

Anh chị họ, tựa ruột rà.

 

SỐNG CẨN THẬN

Nên dậy sớm, chớ thức khuya,

Kẻo già rồi, ngồi tiếc nuối.

Sáng rửa mặt, lại đánh răng,

Vệ sinh xong, tay rửa sạch.

Mũ đội ngay, áo gài kỹ,

Mang giày vớ, buộc chặt dây.

Mũ và áo, để đúng nơi,

Không vứt bậy, kẻo bẩn dơ.

Quần áo sạch, chớ xa hoa,

Hợp bản thân, tùy hoàn cảnh.

Ăn với uống, đừng kén chọn,

Ăn vừa no, nhiều quá mệt.

Tuổi còn nhỏ, chớ rượu bia,

Uống say rồi, xấu nọ kia.

Đi thong thả, đứng thẳng ngay,

Lúc vái chào, thành tâm kính.

Không đạp ngạch, không dựa nghiêng,

Không ngồi duỗi, không rung đùi.

Vén nhẹ màn, không gây tiếng,

Chỗ quanh góc, tránh đừng va.

Bưng vật rỗng, giống vật đầy,

Vào phòng trống, giống có người.

Đừng làm gấp, gấp dễ sai,

Không ngại khó, chớ qua loa.

Chỗ tranh cãi, chớ lân la,

Chuyện tà mị, chớ hỏi qua.

Sắp vào nhà, hỏi có ai,

Bước vào phòng, phải lên tiếng.

Nếu người hỏi, thì xưng tên,

Không nói “Tôi”, vậy chẳng rõ.

Dùng đồ người, phải hỏi trước,

Nếu không hỏi, giống trộm thôi.

Mượn đồ dùng, hoàn đúng hẹn,

Sau mượn nữa, rất dễ dàng.

 

SỐNG UY TÍN

Khi nói chuyện, tín làm đầu,

Lừa và dối, chẳng nên đâu.

Nói nhiều lời, không bằng ít,

Nói thật thà, không nịnh hót.

Lời xảo trá, tiếng tục thô,

Thói côn đồ, đều phải bỏ.

Biết chưa rõ, chớ vội nêu,

Hiểu chưa tường, đừng vội nói.

Việc không đúng, chớ nhận bừa,

Nếu nhận rồi, liền khó xử.

Lúc nói chuyện, chậm rõ ràng,

Không hấp tấp, tránh mơ hồ.

Người nói đúng, kẻ nói sai,

Chớ thày lay, vào can dự.

Thấy người tốt, học theo ngay,

Dù kém xa, dần theo kịp.

Thấy người xấu, nhìn lại mình,

Có liền sửa, không thì tránh.

Đức với tài, làm và học,

Không bằng người, tự cố lên.

Việc áo quần, cùng ăn uống,

Có thua người, cũng không buồn.

Chê vội giận, khen liền vui,

Bạn xấu tìm, bạn tốt lui.

Nghe khen sợ, chê lại mừng,

Nhiều bạn tốt, đến chơi chung.

Vô ý phạm, gọi là sai,

Cố tình làm, thành ra ác.

Sai chịu sửa, dần liền hết,

Cố giấu che, càng thêm nặng

 

THƯƠNG MỌI NGƯỜI

Hễ là người, đều thương yêu,

Chung bầu trời, cùng quả đất.

Đức hạnh cao, danh tự cao,

Người ta trọng, không do tướng.

Người tài cao, danh vọng lớn,

Mọi người phục, chẳng vì khoác.

Giúp được người, đừng ích kỷ,

Người khác giỏi, chớ tị hiềm.

Giàu không nịnh, nghèo chớ chê,

Cũ đừng chán, mới không mê.

Người đang bận, chớ quấy rầy,

Người không an, đừng phiền nhiễu.

Khuyết điểm người, đừng xoi mói,

Chuyện riêng tư, tuyệt không nói.

Khen làm lành, là điều tốt,

Người ta biết, cố gắng thêm.

Nói xấu người, là việc xấu,

Người ta ghét, họa tránh đâu.

Cùng khuyên thiện, rèn đạo đức,

Lỗi không khuyên, đôi bên thiệt.

Nhận và cho, phân biệt rõ,

Thà cho nhiều, nhận ít thôi.

Nhờ vả người, tự hỏi trước,

Mình không muốn, chớ buộc người.

Ơn phải báo, oán nên quên,

Oán cho qua, ơn nhớ mãi.

Với người làm, phải đoan nghiêm,

Tuy đoan nghiêm, nhưng hiền hòa.

Cậy quyền thế, tâm không phục,

Dùng đạo lý, họ phục ngay.

 

KẾT BẠN TỐT

Đều là người, có tốt xấu,

Phàm phu nhiều, người hiền hiếm.

Người nhân đức, mọi người kính,

Nói chân thật, không xu nịnh.

Được thân cận, lợi vô cùng,

Đức tốt tăng, lỗi giảm dần.

Không chịu gần, nhiều điều hại,

Tiểu nhân đến, trăm sự bại.

 

HỌC TẬP THÊM

Không thực hành, chỉ lý thuyết,

Thành nói suông, sao nên người?

Chỉ thực hành, không lý thuyết,

Theo ý riêng, sai nào biết.

Khi đọc sách, phải tập trung,

Tâm mắt miệng, chớ buông lung.

Đọc sách nào, đọc cho xong,

Đừng để lòng, tìm sách khác.

Thời gian dài, lại cố gắng,

Trình độ có, khó cũng thông.

Có vấn đề, liền ghi xuống,

Gặp người hỏi, hiểu thông luôn.

Phòng phải yên, tường giữ sạch,

Bàn ghế gọn, bút mực ngay.

Thỏi mực nghiêng, tâm không chánh,

Chữ viết lệch, tâm chẳng yên.

Xếp sách vở, để đúng nơi,

Đọc xong rồi, xếp chỗ cũ.

Có việc gấp, cất cẩn thận,

Sách hư rách, dán sửa ngay.

Sách nhảm nhí, chẳng nên xem,

Hại thông minh, hư tâm chí.

Đừng nóng vội, chớ thối lui,

Thánh hiền nhân, dần sẽ đạt.

*****