LÝ DO TRẺ CẦN BẮT ĐẦU SỐNG TRONG NGÔI NHÀ TRẺ THƠ SMILING FINGERS

Gia đình là môi trường đầu tiên và quan trọng nhất trong những năm đầu đời của trẻ. Tại đó, trẻ hình thành những mối gắn kết đầu tiên, xây dựng niềm tin, tiếp nhận ngôn ngữ, những nề nếp và những cách thức đầu tiên để sống cùng người khác. Vì vậy, Ngôi nhà Trẻ thơ không thay thế gia đình, cũng không phải là một môi trường được tạo ra vì gia đình không thể chăm sóc hay giáo dục trẻ.

Nhưng khi trẻ lớn lên, những nhu cầu phát triển của trẻ cũng dần thay đổi. Trẻ không chỉ cần được chăm sóc và bảo vệ, mà ngày càng muốn tự mình làm, tự mình lựa chọn, tự mình khám phá và được tham gia vào đời sống xung quanh. Những khả năng ban đầu về vận động, ngôn ngữ, tự phục vụ và giao tiếp cần được tiếp tục sử dụng, lặp lại và phát triển thông qua chính hoạt động của trẻ.

Trong những năm đầu đời, trẻ cũng trải qua những thời kỳ nhạy cảm – những khoảng thời gian trong đó trẻ có một sự thôi thúc tự nhiên và mạnh mẽ đối với một lĩnh vực phát triển nhất định. Trẻ có thể đặc biệt say mê vận động, ngôn ngữ, trật tự, các giác quan, đời sống xã hội hay việc trở nên độc lập. Trong những giai đoạn ấy, trẻ thường có sự hứng thú và khả năng tiếp nhận đặc biệt đối với những trải nghiệm phù hợp, đồng thời có xu hướng lặp đi lặp lại một hoạt động cho đến khi đạt được sự thành thạo mà không cần người lớn liên tục thúc giục.

Những thời kỳ nhạy cảm không phải là những mốc thời gian cứng nhắc giống nhau ở mọi trẻ. Chúng xuất hiện và đi qua theo những nhịp độ khác nhau ở mỗi cá thể. Điều quan trọng là người lớn cần nhận ra nhu cầu phát triển đang được biểu hiện ở trẻ và chuẩn bị những điều kiện phù hợp để trẻ có thể đáp ứng nhu cầu ấy bằng chính hoạt động của mình.

Bởi vậy, một môi trường dành cho trẻ không chỉ cần biết trẻ đang học gì, mà cần đủ tinh tế để nhận ra trẻ đang cần phát triển điều gì và tạo điều kiện để nhu cầu ấy được đáp ứng đúng lúc. Khi môi trường được chuẩn bị phù hợp, trẻ có thể tự do lựa chọn những hoạt động đáp ứng nhu cầu bên trong, được lặp lại đủ lâu và đi sâu vào công việc của mình. Chính quá trình ấy giúp trẻ từng bước xây dựng những năng lực mà mục tiêu giáo dục Smiling Fingers hướng đến: tự mình sống, làm việc, học hỏi và trưởng thành.

Chính vì những nhu cầu phát triển này ngày càng rõ ràng, đời sống của trẻ cũng cần được mở rộng sang một môi trường có thể đáp ứng chúng một cách có chủ đích.

Gia đình là một cộng đồng dành cho tất cả các thành viên. Đó là nơi trẻ có những mối quan hệ và trải nghiệm nền tảng nhất, nhưng đời sống gia đình tự nhiên được xây dựng để đáp ứng nhu cầu của cả gia đình. Ngôi nhà Trẻ thơ, ngược lại, có thể dành riêng một môi trường được chuẩn bị có chủ đích cho nhu cầu phát triển của trẻ.

Ngôi nhà Trẻ thơ có một chức năng đặc biệt. Đó là một môi trường được chuẩn bị có chủ đích để trẻ có thể sống, làm việc và phát triển bằng chính hoạt động của mình. Ở đó, không gian, đồ dùng, hoạt động, nhịp sống và các mối quan hệ được chuẩn bị phù hợp với nhu cầu và khả năng của trẻ; trẻ có cơ hội tự mình làm những việc vừa sức, được lặp lại một công việc khi cần, được lựa chọn trong những giới hạn phù hợp và được sống cùng những trẻ khác ở các độ tuổi khác nhau.

Khi được trao những điều kiện phù hợp, động lực phát triển không cần phải đến từ sự thúc giục liên tục của người lớn. Chính nhu cầu tự nhiên muốn vận động, khám phá, làm việc, lặp lại và trở nên thành thạo sẽ thúc đẩy trẻ tham gia vào công việc của mình. Qua quá trình ấy, trẻ dần nhận ra những khả năng của chính mình, phát triển tính độc lập, sự chủ động, khả năng tự điều chỉnh và niềm tin vào bản thân.

Tuy nhiên, tự do trong Montessori không có nghĩa là người lớn buông trẻ cho tự do phát triển. Trái lại, để trẻ có thể tự mình làm việc và phát triển, người lớn cần chuẩn bị rất nhiều điều kiện để sự tự do ấy có ý nghĩa. Người lớn cần hiểu sự phát triển của trẻ, chuẩn bị môi trường, lựa chọn và trình bày những hoạt động phù hợp, quan sát để nhận ra nhu cầu của từng trẻ, bảo vệ sự tập trung và biết khi nào cần hỗ trợ, khi nào cần lùi lại.

Sự trợ giúp vì thế cần được thực hiện một cách gián tiếp và có chủ đích, để người lớn không trở thành người làm thay quá trình phát triển của trẻ.

Tại Smiling Fingers, chúng tôi tin rằng khi trẻ bắt đầu bước vào Ngôi nhà Trẻ thơ, điều trẻ cần không chỉ là một nơi để học thêm kiến thức, mà là một đời sống được chuẩn bị phù hợp để trẻ có thể tự mình sống, làm việc, học hỏi và từng bước trưởng thành.

Đó là nơi trẻ có thể tiếp tục những nền tảng đã được hình thành trong gia đình, đồng thời mở rộng đời sống của mình: từ gắn kết và niềm tin đến những nề nếp đầu tiên; từ những việc vừa sức đến khả năng tự chăm sóc bản thân; từ việc tự mình làm đến tính độc lập, sự chủ động, khả năng tự định hướng, năng lực làm việc và trách nhiệm với bản thân, với công việc và với cộng đồng.

Để hỗ trợ quá trình ấy, Ngôi nhà Trẻ thơ Smiling Fingers được xây dựng trên ba yếu tố không thể tách rời: môi trường được chuẩn bị đặc biệt, các phương tiện phát triển được chuẩn bị đặc biệt và người lớn được huấn luyện. Ba yếu tố này không nhằm làm thay sự phát triển của trẻ, mà tạo nên đời sống và những điều kiện để trẻ có thể tự mình phát triển.